Akta Toronowskiego

Zanim powstał Citronex, młody Artur Zarzecki (później Toronowski) był już na celowniku komunistycznej Służby Bezpieczeństwa (SB). Według dokumentów Instytutu Pamięci Narodowej (IPN) był figurantem w dwóch Sprawach Operacyjnego Sprawdzenia (SOS) — prowadzonych przez SB w ramach inwigilacji osób podejrzanych o działalność przestępczą.

SOS „Cytrus" dotyczyła podejrzeń o przemyt towarów i dewiz. SOS „Mazda" (założona w 1988 r.) miała ten sam przedmiot.

Z akt wynika konkretnie:

• Toronowski został skazany przez Sąd Rejonowy w Zgorzelcu na pół roku więzienia w zawieszeniu na dwa lata i 25 tys. zł grzywny — za „spekulacyjny handel artykułami pochodzenia zagranicznego".
• Organizował system skupu marek NRD na granicy, przerzutu do Berlina Zachodniego i wymiany na marki zachodnie, za które kupował samochody, owoce cytrusowe i słodycze do odsprzedaży w Polsce.
• Jego ojciec — dyrektor przedsiębiorstwa państwowego i członek PZPR — wielokrotnie chronił go przed konsekwencjami karnymi, także przy zatrzymaniu za próbę przemytu do ZSRR.
• W kartotece paszportowej WUSW Jelenia Góra zapisano wprost, że do 1988 r. Toronowski „dopuścił się szeregu nadużyć finansowych na szkodę Skarbu Państwa".
• Fikcyjne małżeństwo: Według akt SB Toronowski zawarł fikcyjny związek małżeński z obywatelką Berlina Zachodniego, aby uzyskać prawo wyjazdu za granicę i paszport konsularny. SB stwierdziła wprost, że ślub był pozorny — zawarty po rozwodzie z pierwszą żoną wyłącznie w celu umożliwienia dalszego przemytu.
• Notowanie przez policję RFN: Według informatora SB o pseudonimie „Mikołaj", Toronowski przyjął nazwisko drugiej żony (zmiana z Zarzecki na Toronowski), ponieważ pod starym nazwiskiem był notowany przez policję RFN — ujęty na gorącym uczynku kradzieży w Niemczech Zachodnich.

W lipcu 2006 r. Toronowski zlecił wyburzenie pawilonu handlowego przy ul. Konarskiego w Zgorzelcu, stojącego na gruncie roszczonym przez Citronex. Problem: w pawilonie przebywali ludzie — w tym prawie 70-letnia Maria Kalata, prowadząca tam sklep.

Co się wydarzyło? Wyburzenie rozpoczęto mimo że instalacja elektryczna była pod napięciem, a w sklepie znajdowały się łatwopalne środki chemiczne. Zdzisław Kalata, ciężko chory mąż Marii, został osobiście uderzony przez Toronowskiego. Policja obecna na miejscu początkowo nie interweniowała — dopiero interwencja z MSWiA na prośbę redaktora Gazety Polskiej Tomasza Sakiewicza zatrzymała akcję.

Sprawa była na tyle poważna, że senator Dorota Arciszewska-Mielewczyk złożyła oficjalne oświadczenie w Senacie RP, wzywając do odpowiedzialności zaangażowane organy (policję, starostę, nadzór budowlany).

To najcięższy i najlepiej udokumentowany przypadek. Chodzi o systematyczne okradanie firmy Cargosped (Łódź) — jednego z największych importerów bananów w Polsce — na korzyść Citronexu Toronowskiego.

Co się stało, w prostych słowach?

Cargosped był dobrze prosperującym importerem bananów. Toronowski działał jako prokurent Citronexu i wykorzystał tę pozycję, by systematycznie przenosić majątek z Cargospedu do Citronexu:

• Zawyżone ceny: Citronex sprzedawał banany Cargospedowi po cenach znacznie wyższych od rynkowych.
• Ujemne marże: Cargosped zmuszany był do odsprzedaży tych samych bananów ze stratą.
• Prawa importowe oddane za darmo: Ponad 3 miliony kilogramów kontyngentów bananowych przekazano nieodpłatnie z Cargospedu do Citronexu.

Łączna szkoda oszacowana na 15–20 milionów PLN.

Szczególność sprawy: Prokuratura Rejonowa Łódź-Śródmieście nie chciała postawić Toronowskiemu zarzutów. Dopiero pokrzywdzony współwłaściciel Robert Karwowski wymusił oskarżenie poprzez subsydiarny akt oskarżenia — prywatną skargę przy przestępstwach publicznoskargowych, możliwą dopiero po dwukrotnej odmowie prokuratury.

Współoskarżony Sławomir W. (prezes Cargospedu) zmarł przed wydaniem wyroku.

Obrońcy Toronowskiego to czołowe postacie:

• Zbigniew Ćwiąkalski — były Minister Sprawiedliwości w pierwszym rządzie Donalda Tuska
• Krzysztof Budnik (Wrocław) — były polityk Unii Demokratycznej
• Bartosz Tiutunik — znany adwokat (pełnomocnik m.in. Sebastiana M. ze sprawy wypadku na autostradzie)

Mimo tej obrony Toronowski został uznany za winnego — a wyrok utrzymany przez Sąd Apelacyjny w Łodzi w październiku 2023 roku.

W ramach światowego wycieku Panama Papers (2016) — największego wycieku danych z kancelarii Mossack Fonseca w historii — pojawiło się również nazwisko Toronowskiego.

O co chodzi? Rodzina Toronowskich posiadała jacht motorowy o nazwie „Citronex", zarejestrowany pod banderą panamską. Obsługą jachtu zajmowała się spółka Leemouth Trading, zarejestrowana bezpośrednio przez kancelarię Mossack Fonseca.

Pełnomocnikami Leemouth Trading byli zarówno Artur Toronowski, jak i jego syn Rafał Zarzecki. Jacht zakupiono w 2008 r. za 460 tys. euro. W 2011 r. sprzedano go wewnątrz rodziny za zaledwie 61 tys. dolarów — ekonomiczny sens tej transakcji pozostał publicznie niewyjaśniony.

Uwaga: Sama rejestracja w Panamie nie jest nielegalna. Może mieć uzasadnienie podatkowe lub regulacyjne. Jednak Panama Papers stały się na całym świecie sygnałem ostrzegawczym w kwestii struktur unikania opodatkowania.

We wrześniu 2015 r. Super Express ujawnił, że Artur Toronowski był formalnie zarejestrowany jako „asystent społeczny" ówczesnej posłanki Platformy Obywatelskiej Bożeny Sławiak. Niezwykła konstelacja: miliarder z szacowanym majątkiem rodziny na 900 mln PLN jako doradca posłanki.

Toronowski twierdził, że doradzał jedynie w kwestiach budowy autostrady A2. Posłanka reagowała niechętnie na pytania dziennikarzy. Po publikacji w Super Expressie formalnie zakończyła współpracę.

Szklarnie Citronexu w Bogatyni (10 ha) i Siechnicach pod Wrocławiem (43 ha) stały się źródłem masowego zanieczyszczenia świetlnego. Doświetlanie pomidorów lampami o ogromnej mocy generowało łunę widoczną z odległości ponad 80 kilometrów — porównywalną z natężeniem światła stutysięcznego miasta.

Co się stało?

• Protesty czeskie (2016): Mieszkańcy czeskiego pogranicza (okolice Liberca) protestowali masowo przeciwko łunie ze szklarni w Bogatyni. Sprawa dotarła do czeskiego premiera i agencji prasowej Associated Press. Rozważano interwencję Parlamentu Europejskiego.
• Protesty niemieckie: Sächsische Zeitung (Drezno) opisywała problem zanieczyszczenia świetlnego ze szklarni przy granicy.
• Siechnice: Łuna nad 43-hektarową plantacją widoczna z całego Wrocławia i okolic. Astronomowie z Instytutu Astronomicznego Uniwersytetu Wrocławskiego prowadzili pomiary — niebo nad Siechnicami było nocą 380 razy jaśniejsze niż naturalne. Burmistrz Milan Ušák próbował zmusić Citronex do przeglądu ekologicznego, ale firma odwołała się i wygrała — Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że brak jest podstaw prawnych do takiego nakazu.
• Interpelacja poselska: Posłanka Małgorzata Tracz (Zieloni) złożyła interpelację poselską w sprawie zanieczyszczenia światłem z siechnickich szklarni.
• Citronex pod naciskiem międzynarodowym zmniejszył czas naświetlania o 40% i zainstalował specjalne kurtyny za 2 mln dolarów.

Citronex zabudował działkę nr 5/18 w Zgorzelcu, oznaczoną w Miejscowym Planie Zagospodarowania Przestrzennego jako droga publiczna (14KD D). Problem: działka była własnością Gminy Miejskiej Zgorzelec — Citronex traktował ją jako własną „w dobrej wierze", ponieważ Gmina nie była ujawniona w księdze wieczystej w momencie nabycia praw w 2005 roku.

Citronex następnie wystąpił z roszczeniem o zwrot nakładów na zabudowę — ponad 700 tysięcy złotych z budżetu gminy. Gmina nie kwestionowała samego roszczenia, ale zakwestionowała jego wysokość. Sprawa trafiła do mediacji.

Lokalny komentarz z portalu zgorzelec.info celnie podsumował: „Janusz sukcesu sądził, że Citronex da mu ją za darmo... Niestety teraz trzeba będzie za nią zapłacić z gminnego budżetu."